Update

 Гэнэтийн эргэлт болж, нөхөр огт хэл чимээгүй, ганц чимдаан хувцас, хүүхдүүддээ баахан чиклаадтай гэрийн хаалга тогшсон. Шоок. Царай зүс нь гачин хавдаж хөөсөн бараан, цай аягалаад өгөхөд авч байгаа гар нь салгалаастай. Эхний шөнө нойр хүрэхгүй, унтаж чаддаггүйэ. Маргааш нь ажилдаа ирээд хамаг бие өвдөөд, сульдаад, хоол идэх байтугай амьсгалахад хүнд санагдаад. Үнэхээр хэцүү байсан. Тэгээд шууд тулаад хэлсэн, би ингэж амьдарч чадахгүй. Хоёулаа салсан нь дээр юм байна гэж. 

Хэд хоног чимээгүй, хариу өгөхгүй явж байснаа. Үр хүүхдээ жоохон томортол цуг байя, өмнөх шигээ чамайг зовоохгүй. Уухгүй нтр гээд амлаж байна. Аавыгаа хараад нүд нь гэрэлтэх хүүхдүүдээ бодоод за гээд зөвшөөрлөө. Гэхдээ огт уухгүй, санхүү болон гэр орны үүрэг хариуцлагаа тэгш хуваана гэж тохиролцоод. Өөр өөрийн орон зайд, зөвхөн аав, ээж гэдэг үүрэгтэйгээр цуг оршин тогтнохоор шийдэцгээв. 

Өнөөдрийг хүртэл 14 хоног уугаагүй л байна. Хэнтэй ч уулзахгүй, нийгмийн харилцаанд орохгүй, зөвхөн гэртээ байгаа болохоор тэр байж магадгүй. Цаашдаа юу болохыг хэлж мэдэшгүй. Юутай ч хүүхдүүдээ сайн анхаараад, халамжлаад, тоглоод, гэрийн эвдэрхий хугархайг засч янзлаад, тэр хэмжээгээр миний ачаалал хөнгөрөөд, сэтгэл тайван, шөнөдөө нам сайн унтаж байгаа. Сэргээн засах дасгалдаа яваад, бага багаар сайжраад байх шиг. Сэтгэлийн, биеийн, оюуны бүх "булчингаа" чангалнаа!

Under maintenance

 Эм уугаад гарч байгаа өөрчлөлтүүдээ тэмдэглэж байя гэж бодов.

Юуны өмнө их тайвширсан, сэтгэлд дэгдээд байсан салхи шуурга намжсан мэдрэмж. Өмнө нь харахын төдийд дүрс хийдэг байсан уур, бухимдал, стресс... Одоо бол зүгээр хараад л, аан ингэчиж гээд өнгөрөх жишээний. Хүлээцтэй болсон. Толгой бага зэрэг дүйнгэ, манарааны зэрэг 5/10. Ажлаа хийхэд асуудалгүй боловч ердийн үеэ бодоход мөлийсөн юм шиг. Зүйрлэвэл, тархины ир нь мохоод, хурц биш болсон мэдрэмж. Гэхдээ сөрөг бодлууд багасаад, эерэг нь дийлээд байх шиг. Нөхрийн тухай сонсоод зүрх савлах нь хүртэл хамаагүй богиноссон. 

Шөнөдөө нэг удаа сэрсэн ч ерөнхийдөө гүн, нам унтаж байгаа, гэхдээ нойрны биш түгшүүр намжаадаг эмний ачаар. Хэрэгтэй хэрэггүй хэдэн арван tab зэрэг нээчихсэн browser нь өдөр шөнөгүй ажиллаад тархиа амраадаггүй байсан бололтой. Сүүлдээ ачааллаа дийлэхээ байгаад  гацаад, эргэлдээд, санах ойгоо дүүргээд CPU-гээ шатаах дөхсөн байсан, одоо нэг reboot хиймээр, гэхдээ арай амжихгүй байгаа тул Task Manager-с шаардлагагүй процессуудаа унтраагаад явж байна. Мартамхай дээрээ улам мартаад байна, бодвол аль нэг force end хийсэн task-тай цуг устаж алга болсын байлгүй. 

Hardware нь бас сайжруулалт хэрэгтэй болжээ, аминдаа гүйгээд, дасгалаар хичээллээд хүчтэй болж байгаа гэж итгээд явсан. Буруу замаар будаа тээснээ өчигдөр мэдлээ. "Унтаа" сore булчинтай, ачаалал нь өвдөг, нуруун дээр ирээд байж. Булчингуудаа сэрээхийн тулд сэргээн засах клиникт очиж эхэлсэн. Азаар яг хамар доор мэргэжлийн мундаг эмчтэй сэргээн засах эмнэлэг байдгийг олж мэдлээ. Өөр нэг эмнэлэгт үзүүлсэн чинь эрүүл мэндийн боловсрол сайн юмаа гэж магтсанаа яг одоо PRP тарилга хийлгэ гэсэн. Зарим эмч айлгах тактик ашигладаг, жишээ нь нурууны зураг авахуулахад ёстой аймаар болцон нуруу, өнөө маргаашгүй өвдөнө, надад бариул гээд бсн. Өвдөг үзсэн эмч болохоор онгироох аргаар үзэх шиг болно лээ. Эрүүл мэндийн боловсрол сайтай хүн чинь юу гээл захын таарсан эмчээр тариулаад сууж байхав дээ, ядаж хиймэл болоод жинхэнэ оюун ухаануудаас асууна, давхар эмчид үзүүлнэ биздээ. Маргааш нь өөр эмнэлэгт очсон нь одоогийн явж байгаа клиник. Өвдөг бол асуудал алгаа, зураг шиг байна гэсийшд ккк. Хөдөлгөөн заслын дасгалууд нь санасныг бодоход аймаар хэцүү. Бэртэл гэмтэл авсан хүмүүстэй зэрэгцээд аахилаад хийсэн. Гэхдээ бэртэхээсээ өмнө сэргийлээд очсон гэдэг чинь давуу талшдээ тээ. Ийм л өөдрөг болчоод байгаамдаа :)

Mxrningstar үзнэ гээд хэдэн сарын өмнө билет авчихсан байсан. Цуг үзэх хүн гадаадаас ирээгүй, би өөрөө алкоголь хориотой, өнөө орой сэрүүхэн, маргааш марафонтой гэх мэтчилэн шалтгаанаар билетээ зарав. Эрүүл байхад зөндөө олон тоглолт үзнэ дөө.

Сэтгэл зүйчтэй уулзав

Өчигдөр сэтгэлзүйчтэй уулзаж дотроо онгойтол ярилаа, feeling heard, seen, understood! Цээжин дотор доош татаад байсан хүнд туухай хөнгөрсөн мэт. 

Намайг психостеник зан төлөвтэй хүн байна гэв. Тайлбар нь доор:

Психостеник (эсвэл психастеник) зан чанар нь сэтгэл судлал болон анагаах ухаанд хэт мэдрэг, амархан түгшүүрт автдаг, эргэлзээ болон айдас ихтэй хэв шинжийг илэрхийлдэг. Энэ төрлийн хүмүүс өөртөө хэт өндөр шаардлага тавьдаг бөгөөд нийгэм болон ёс суртахууны хэм хэмжээг чанд баримтлахыг эрмэлздэг. [1, 2, 3]

Үндсэн шинж тэмдэг, онцлог шинжүүд:

1. Гол шинжүүд (Зан чанарын онцлог)

• Байнгын түгшүүр ба эргэлзээ: Ямар нэгэн шийдвэр гаргахын өмнө маш удаан эргэлзэж, буруу шийдвэр гаргачих вий гэхээс айж сандардаг.
• Өөртөө итгэлгүй байдал: Өөрийнхөө чадвар, хийсэн ажилдаа үргэлж сэтгэл дундуур байж, өөрийгөө голдог.
• Хариуцлага ба санаа зовиур: Хүлээсэн үүрэг, хариуцлагаасаа болоод маш их ачаалал авдаг. Жижиг сажиг асуудал дээр ч хэт их санаа зовдог.
• Хэт мэдрэг байдал: Шүүмжлэл болон гэнэтийн үйл явдлыг хүндээр хүлээж авдаг.
• Урьдчилан сэргийлэх зан үйл: Аливаа эрсдэлээс зайлсхийхийн тулд бүх зүйлийг нарийн төлөвлөхийг оролддог. [1, 2, 3]

2. Сэтгэлзүйн болон бие махбодын илрэл

• Нойргүйдэл ба ядрах: Стресс, түгшүүрээсээ болж оюун санаа болон бие махбодоор амархан ядарч сульддаг.
• Зан үйлийн давталт: Тодорхой бодолд хэт автах ( obsession ) болон түүнээс үүдэлтэй ямар нэгэн үйлдлийг албадмал байдлаар давтах шинжүүд илэрч болно. [1, 2, 3, 4]

Энэ төрлийн зан чанартай хүмүүст өөрийгөө тайвшруулах, стрессээ зөв удирдах аргад суралцах, аливаа зүйлд хэт төгс байх шаардлага тавихгүй байх нь сэтгэл зүйн эрүүл мэндэд тустай.

Психостеник (психастени) зан чанар нь төрөлхийн өгөгдмөл хэв шинж (temperament/personality trait) болон олдмол хүчин зүйлсийн нэгдэл бөгөөд дан ганц олдмол эмгэг биш юм. [1, 2]

Анагаах ухаан, сэтгэл судлалд үүнийг дараах байдлаар тайлбарладаг:

• Үндсэн суурь нь төрөлхийн: Психостеник хүмүүс төрөхөөсөө л мэдрэлийн системийн сул, эмзэг, түгшүүрт автамтгай хэв шинжтэй (генетикийн өгөгдөл) байдаг.
• Хөгжил нь олдмол: Хүүхэд ахуй насны хүмүүжил, орчин (хэт чанга шаардлага, айдастай орчин, эсвэл хэт бөөцийлсөн хүмүүжил) нь энэ зан чанарыг улам гүнзгийрүүлж, тодотгож өгдөг.

Психостеник суурь дээр архаг стресс нэмэгдээд хөнгөн хэлбэрийн сэтгэл гутрал, түгших хам шинж явагдаж байна гэв. Тоос татдаг даавуу шиг, би өөрөө стресс татдаг төрлийн хүн юм. Төрөлхийн хэнэггүй, тайван өгөгдөлтэй хүнд бол толгой гудайхгүй давах асуудал байж магад. Миний хувьд амьдралын их ачаалал, элдвийн бэрхшээлүүд хуримтлагдаад мэдрэлийн ядаргаа, биеийн ядаргаа болж илэрсэн бололтой. 

Эхний ээлжинд серотонин дэмжих, түгшүүр намжаах эмнүүд уухаар боллоо. Болж өгвөл 7 хоног хэвт гэнэ. Тэгээд дараа нь Нямсамбуу гавжийн хичээлд сууж үзий гэсэн бодол төрж байна. Эсвэл энэ эмч дээрээ сэтгэл засалд явж болох юм байна лээ. Хэсэг амс хийгээд сайн бодож байгаад шийднэ дээ. 

Эмчдээ маш их итгэл төрж, ингээд би аврагдлаа гэх мэдрэмж аваад бөөн баяр байсан ч, бичиж өгсөн эмнүүдийг нь хайж үзээд дасал болох өндөр эрсдэлтэй гэх өгүүлбэрээс болоод бас түгшээд амжсаан хаха. Одоо яая гэхэв ийм болоод төрчихсөн, тэрнээсээ болоод өөрөө өөрийгөө зовоох юм даа. Гэхдээ эмээ ягштал сайн уунаа.Психостеник зантай хүн яаж стрессээ багасгах вэ, өөрийгөө яаж амраах, бага зовоох вэ гэдэг талаар бас судлы даа. 


Нөхрийн тухай ярих үед нулимс сад. Ямар их хөндүүр, өвдөлт вэ гэдгийг дахин мэдрэх шиг. Салмаар байгаа, гэхдээ надгүй амьдарч чадах болов уу, хүүхдүүд яах бол, эргэн тойрны хүмүүс юу гэх бол гэх мэтчилэн санаа зовж байгаагаа хэлсэн.

• Аливаа хүн стрессээ тайлах, бодит амьдралын бэрхшээлээс зугатах, мартагнах гэж архи ууж эхэлдэг. Уусаар байгаад донтох уу, биеэ татаж авч чадах уу гэдэг тухайн хүний суурь төлөвөөс хамаардаг. Нөхөр чинь сэтгэлийн хатгүй, бэрхшээлтэй нүүр тулах, даваад гарах сэтгэлзүйн чадамж муу хүн байна. /Үргэлж надаас болоод архинд ороо болуу, би юуг буруу хийчив гэх мэт гэмшил төрдөг байсанд минь хариулт болсон/
• Олон жил архи уух тусам тархи агшиж жижигрэнэ, тэнэгрэлд өртөнө, IQ буурч наад захын юм ойлгохоо болино, зан аашны өөрчлөлтөнд орно. Маш хүйтэн цэвдэг зантай, бусдыг үргэлж буруутгадаг, амиа бодсон болдог. Энэ бүх өөрчлөлт архинаас гарлаа ч хэвэндээ ордоггүй. Уухаа болиод улам ч ааш муутай болдог. Анагаах ухааны үүднээс нөхөр чинь засарна, сайхан болно гэх найдвар байхгүй шүү.
• Хүүхэд аз жаргалтай өсөн торниход ээж нь тэвчиж, өөрийгөө золиослосон элэг бүтэн амьдралаас, хоёр тусдаа ч гэсэн тайван ээж илүү хэрэгтэй. Аав нь сардаа 2-3 удаа уулзаад эрхлүүлээд, аавын хайраа мэдрүүлээд байхад хангалттай. Архичин хүнтэй цуг амьдарсан охид том болоод архинд орох магадлалтай эр хүн рүү өөрийн мэдэлгүй татагдаад, суудаг бол /жишээ нь би/ хөвгүүд архийг үзэн ядаж байснаа бэрхшээл стрессээ архиар тайлдаг гэсэн ойлголт тархинд нь кодлогдсоноо болж өөрөө бас архи руу хальтрах магадлал өндөр  /нөхөр/. Архичин эцэг эхтэй цуг амьдрахад хүүхэд аавдаа хайртай, гэхдээ архи уусан дүр төрхийг нь үзэн ядна, ингээд хайртай мөртлөө үзэн ядах зөрчилтэй мэдрэмж авдаг нь хүүхдийн хувьд их хэцүү.
• Хосын сэтгэлзүйчтэй уулзах хэрэгтэй юу? Сална гэдгээ арай зөөлрүүлээд тэгж хэлсэн байгаа гэж асуухад : Нэгэнт шийдсэн бол зөөлөн хэлэх боломжгүй. Одоо ч хэлсэн хэдэн жилийн дараа ч хэлсэн ялгаагүй. Хосын сэтгэлзүйчтэй шууд уулзахад хоёр талаас өөрсдийгөө зөвтгөж бие биенээ буруутгаад хэрүүл болоод дуусдаг, цаг мөнгөний гарз. Эхлээд тус тусдаа сэтгэл засалд яваад хувь хүнийхээ сэтгэлзүйг янзалсны дараа хосоороо орохыг зөвлөдөг.
• Том шийдвэр гаргахад ашигладаг арга байдаг. Одоогоос 5 жилийн дараах өөрийгөө төсөөл. Салаад 5 жил болсон би ямар харагдаж байна. Салалгүй 5 жил болсон би ямар харагдаж байна. Эндээс бүх юм тодорхой болдог. 
• Ямар ч сонголт алдаагүй, өөгүй төгс үр дүнг авчрахгүй. Их зовох бага зовохын л ялгаа. Алдлаа гэхэд засах чадвар, ухаан, боломж бүгд чамд байна. Иймд зоригтой бай. Эрүүл бие махбод, саруул ухаан, ажил төрөл, нийгэмд эзлэх байр суурь, санхүүгээ авч явах чадвар, хүмүүстэй харилцах ур дүй бүгд байна. Нас залуу байна. Өөр хүний юу гэж хэлэх, нөхрийн цаашид яахыг биш, өөрийгөө л бод, өөрийгөө л торд. 

Эмчийн хэлснээс одоогоор санаж байгаа нь иймэрхүү. "Үхмээр байна гэхдээ бас догбугги идмээр байна" шиг яриагаа дуу хураагуурт бичиж авдаг байж уу гэж хэзээ хойно бодов. Надаас залуухан юм байж намайг нас залуу гэсэнд нь. Бас үе үе чи гээд харьцахаар нь баярлаж нтр. Та чи холиод ярьсан л даа тэхдээ учиргүй эгчээ аниа гээд, хөгшин хүн чинь хандахгүй байсанд баярласан. Аргагүй professionalism гэж өөр юм. 

PS: Психастеник гэж хэн бэ? /сандруу өөртөө эргэлздэг зан/ 
Дарга нарын хувьд гэвэл психастеник хүмүүс бурхнаас өгсөн бэлэг л гэсэн үг. Тэд ажилдаа үнэнч, шударга, үгүй гэж хэлж чаддаггүй. Ажлын ачааллыг даадаг, ажлаа цаг тухайд нь чанартай сайн биелүүлдэг. Гомдлоо дотроо нууж, хүмүүсийн нүднээс хол очиж уйлж, удаан тэвчин чимээгүй байж байгаад яваад өгдөг хүмүүс. #гэнээ

Амьдрал хэмээх марафон

 Уг нь бичмээр санагдаад блог руугаа орж ирэвч ганц үсэг тавих завдалгүй өдөр хоног дуусаад байгаа. Үргэлж л цаг хугацаатай уралдах юм, дандаа би ялагдах юм. Цаг хугацаа гуай нүүрэн дээр, биен дээр ул мөрөө хайр найргүй тамгалж орхичоод, урд гараад хэлээ гарган, чаддын бол гүйц л дээ гэж элэглэх мэт. Яаж ч хурдлаад гүйцэхгүй, ядарлаа гээд зогсож бас болохгүй, янзын уралдаан юмаа даа амьдрал гээч.

Дээрхийг бас нилээд хэд хоногийн өмнө бичээл хаасан байна. Яг үнэндээ жинхэнэ марафондоо бэлдэх юм сан гээд амжидгүйэ. Сүүлийн үед зөвхөн цаг хугацааны асуудал биш, сэтгэл санаа болон биеийн эрчим хүч барагдаад, цэнэгээ барихаа больсон хуучин загварын утас шиг байна. Дасгалдаа явах нь байтугай энд тэнд ганц хоёр үг бичих, онлайн шоппинг хийх ч тэнхэлгүй болсон мэт, осолдохгүй ажилдаа яваад, хүүхдүүдээ зөөгөөд л өдөр өдрийг барж байна. Ямар нэг юм бодох, шийдэх, хичээх чармайх, асуудлыг давах чадал барагдсан юм шиг. Ажлаас биш амьдралаас burnout болно гэж байхуу. 

Ингэж явж арай болохгүй санагдаад ирэх долоо хоногт нойргүйдэл, сэтгэл заслын эмнэлэгт цаг авсан. Очоод ярих зүйлсээ энд сийрүүлье гэж бодлоо.

1. Ажил

Суугаа ажилтай, хүмүүстэй их харьцдаг, хурган менежер болохоор том жижиг элдэв асуудлыг шийдэх үүрэгтэй. Утас дуугарах, мессенжир ноти, үйлчлүүлэгч орж ирэх гэх мэтэд стресстдэг болсон. Өдөржин баахан ажил санаж, сануулж, зохицуулж, нааш цааш болгодог. Хэлснээ мартдаг, олон үгтэй, ажил гараас нь гардаггүй даргатай. Хоорондоо нийцгүй, барьцдаг цэргүүдтэй.

2. Гэрт 

Хүүхдүүдээ өдөр бүр сургуульд нь зөөдөг. Орой аваад хоол унд, гэр орны ажил, гэрийн даалгавар.  Хүүхдүүд хагас бүтэнсайнд спортын дасгалд явдаг. Аргадаж, аргалж явуулах. Би өөрөө 1,3,5 дахад дасгалд амжих ёстой. Амжихын тулд бүхнийг урьдчилан төлөвлөх, зохицуулах.  Хичээгээд байхад гэр заваан, хийх ажлууд овоороостой байгааг харах болгонд өөрийгөө миалах мэдрэмж, стресс. Гэртээ засвар хийх шаардлагатай болсон. Чадахгүй байгаа.

3. Хүүхдүүд

Хүү гэрийн даалгавартаа түүртэх. Ангидаа найзгүй гэж гуниглах. Охин хэт боловсруулсан, чихэрлэг хүнс идэх. Ногоонд дургүй. Хүүгийн сургуулийг солих асуудлаар сэтгэлзүйчтэй уулзсан. Хөнгөн хэлбэрийн аутизм гэж дүгнэсэн. Хэт ачаалалтай сургуульд өгснөөс сургуулиас гадуурх үйл ажиллагаанд хамруулж нийгэмшихэд нь анхаар гэсэн. Охиндоо чихрийн хор нөлөө, олон төрлийн хүнс идэх нь эрүүл мэндэд хэрэгтэй тухай ухуулга сурталчилгаа. Ядарсан өдрөө амаар зааварлаж байгаад хүүхдүүдээр хоол хийлгэж эхэлсэн. 

4.Нөхөр

Тусдаа амьдраад 3 жил. Архины хамаарал өндөр хэвээр гэж таамаглаж байгаа. 3 жилийн өмнө наркологийн сэтгэлзүйчтэй уулзаад, архинаас гарах зөвлөгөө аваач гэж зөндөө гуйсан. Дараа жил нь монголд ирэхэд нь эмнэлэгт очоод биеэ үзүүлээд шинжилгээ хийлгээч гэж бас зөндөө гуйсан. Амьдарч байгаа газартаа ирээдүйдээ бэлдэх зорилгоор мэргэжлийн ажил хийх, сургуульд нь сураад мэргэжил эзэмшээд ирээч гэж бас ятгасан. Миний хүссэн зүйлс бол:

• Архинаас гарах
• Эрүүл мэндээ анхаарах
• Монголд ирээд ажил хийгээд амьдрах бэлтгэлтэй байх

Алийг нь ч хийгээгүй. Би хүүгийн сургалтын төлбөр 2 жил авснаас өөрөөр мөнгө санхүүгийн туслалцаа аваагүй. Тийм байхад ямар ч өсөлт дэвшилгүй. Тэгээд миний доторх урам бүрэн хугарсан байх. Намайг өөрийг нь тоохгүй байна, өөрийг нь ир гэхгүй байна, хүчээр гадаад руу цөлсөн байна гэх мэтээр найздаа гоморхсон сурагтай. Ер нь хохирогчийн сэтгэхүйтэй хүн гэж бодогдож байгаа. Ирэхээр нь хосын сэтгэл зүйч рүү очий гэж бодож байна. Яагаад салмаар байгаагаа ойлгуулах зорилгоор. 

Ирнэ гэсэн сургаар ходоод өвдөж, цээжний тэнд бугларч, хэдэн шөнө хар дарсан. Сэтгэлзүйч дээр очих болсон хамгийн том шалтгаан.

5. Эрүүл мэнд

- Нойргүйдэл: Сүүлийн жирэмслэлт, төрөлтөөс хойш (8-9 жилийн өмнөөс) нойронд муудсан. Ялангуяа стресстэй үед. Нөхөр оройтох, дүүгийн гэр бүлийн асуудал гэх мэт шалтгаанаар нойр хулждаг байсан. Сүүлийн 4 жил заримдаа сайжраад, заримдаа муудаад яваад байгаа. Дасгал сунгалт хийх, магни уух гэх мэт аргууд хэсэг хугацаанд үр дүнгээ өгсөн, гэхдээ жаахан гадны нөлөө ороход нойргүй тарчилдаг, тэрнээсээ айдаг болсон. Он гарснаас хойш шөнөдөө заавал 2-3 удаа сэрдэг болсон, сэрээд унтдаг боловч байнга зүүдлэх, тархи амраагүй мэдрэмжтэй. 

- Perimenopause

Нойргүйдэх, толгой эргэх нь дааврын өөрчлөлттэй холбоо байгаа байх. Энэ үедээ дааврын эм уухыг буруу гэж байснаа сүүлийн үед уусан нь дээр гэж үздэг болсон юм байна лээ. Мэргэжлийн сайн эмчид очих гээд мэдээж амжаагүйэ. 

- Булчин

Балетын дасгал хийгээд 3 жил болж. Нуруу цэх болсон, биеийн ерөнхий хэлбэр бага зэрэг сайжирсан байх. Гэхдээ нурууны доод үеэр өвддөг, булчингууд сул хэвээрээ. Энэ зуныг ашиглаад төмөр өргөж эхлэх гэсэн юм. Нэгэнт цаг, мөнгө зориулж байгаагийнх сайн багштай эхлээд сайн суурьтай болчмоор байна. Сайн багш хайж байгаа шүү. Энэ зарлал юм байнаа ккк. Хооллолтоо анхаарч байгаа, өдөрт уураглаг хүнс түлхүү, нүүрс ус бага идэж байна. 

Нээрээ сонин статистик. Өнгөрсөн жилүүдэд надруу хандарч, найрах оролдлого хийсэн эрэгтэй хүн 0 /тэг/ тоотой байсан бол, клуб дотор улаан цайм өдөөд гараас хөтлөөд, нүүр илээд, тэвэрч үнсэх гээд байсан эмэгтэй 2, ганцхан удаа санаандгүй тааралдаад пиво ууснаас болж тасралтгүй бичээд, уулзы учры, чи надад таалагддаг, амьдралд гэнэт гарч ирчээд завгүй гэлээ гэж агсан тавьсан эмэгтэй 1 байжээ... Би яагаад эмэгтэй хүнд илүү таалагддаг болсон юм болоо.  Харин би өөрөө эрэгтэй хүнд дуртаймсан. 

Дээрх эмэгтэйг блок хийнгээ аль дээр үед бичсэн нэг мэссэжийг олов. ФБ дээр танихгүй хүний мэссэж далд байжийдаг юм байна. 30 жилийн өмнө нэгэн герман хүүтэй захидлаар харилцдаг байсан юм. Жинхэнэ гараар бичсэн захиа. Тэр хүү маань уйгагүй хайсаар байгаад намайг олоод бичсэн нь тэр байв. Өөрөө санахгүй болохоос би зөндөө хөөрхөн захиа бичээд, зураг хөргөө явуулж байсан юмсанж. Миний захиануудын зургийг аваад явуулсныг харсан чинь яг л цаг хугацааны машинд суусан мэт. Дэврүүн, гэгээлэг, хөөрхөн охин байжээ би. Зөрүүлээд өөрийнх нь захиаг хайж олно, бас гараар захиа бичээд явуулна гэж амласан боловч мэдээж амжаагүй л байгаа. 

Хийх ажлаа дуусахад цаана нь хиймээр байгаагаа амжуулах хүч үлдээгүй байх ёстой гуниг. Хурдан энэ үеэ давах сан. 

Амар тайван

 Блогоо хаяад уджээ. Бодлын мухарт бол байсан л даа кк. Ер нь бол гадуур тэнэж тэнэж эргээд ирэх гэр минь энд л юм. Threads дотор хэсэг бичдэг байлаа. ChatGPT-тэй бас хэсэг саймшраад сүйд. Аль аль нь гарын дор амархан, хариу реакц нь хурдан гэдгээрээ давуу талтай хэдий ч, блог шиг сэтгэлийн бүр гүн рүү өнгийж, эргэцүүлэн бодуулахгүй, удаан хугацаанд устаж үл арилах "үгэн хөшөө дурсгал" болон үлдэж чадахгүй, тухайн цаг мөчдөө хэсэгхэн зуурын тайвшрал өгөх юм даа. 

Амьдрал надад өчүүхэн ч амсхийх чөлөө өгөхгүй хэвээрээ. Түр тайвшраад авах л дээдийн заяа байна. Эхнэр гэдэг үүргээ түр хойш тавьчихаар зөндөө ачаа хөнгөрсөн юм байна, үлдсэн хүч чадлаараа олигтойхон ээж, чадвартайхан ажилтан, жаргалтайхан эмэгтэй хүн байх санаатай мачийгаад л байна. 

Эхнэр

Сүүлийн 3 жил энэ ажлаас бага багаар хөндийрсөөр, одоо бараг хийхгүй байгаа. Бидний харилцаа яагаад ингэж хөндийрсөн, миний алдаа хэзээ юунд байсан, харуусал гэмшил бүхэн одоо бараг шувтарч байх шиг. Ямар ч байсан өнгөрсөн жилүүдэд харамсахгүйгээр хайрлаж, бүхнээ зориулсан нь үнэн, анхнаасаа буруу сонголт байсан уу, явцын дунд буруу замаар халтирсан уу, одоо аль нь ч ч байсан ялгаагүй гэдгийг ухаарсан. Тэр хүнээс болж шаналах, түгших улам багассаар. Тэр хүн тэндээ өөрийгөө яаж болгож, архиа уужийнуу, бие нь өвджийнүү, ажил төрөл хийжийнүү байнуу надад хамаагүй хаданд чимээгүй. БАРАГ л. Хааяа ярих, бичихдээ хүүхдүүдийн асуудлаар л. Санаж байна гэх мэт үгсийг сонсоогүй мэт чихний хажуугаар өнгөрөөгөөд л. Буцаад ирэхээр нь салах тухай, эсвэл зөвхөн хүүхдүүдийн аав ээж гэсэн утгаар цуг амьдры гэсэн бодол улам лавширч байна. Хазгар хүүхэн хадамсаг гэж, сайн бэр хэвээрээ. Нөхрөөс холдлоо гээд хадмуудтайгаа муудах албагүй гэж боддог, цагтаа тулахаар нөгөө талаас яаж хандахыг бүүмэд. 

Ээж

Том охиноо явуулчихаад, хоёр багатайгаа пижигнээд л байна. Боловсрол, хүмүүжил, төлөвшил, бие болоод сэтгэлийн эрүүл мэнд гээд санаа зовох зүйл барагдахгүй. Хүү маань ADHD шинжүүд ажиглагдаад, үнэлгээ хийлгэв. Биш гэж гарсан. Гэхдээ их мартамхай, хайнга. Уурлаж бухимдахаас илүү эвээр, тэвчээртэйгээр анхаарал төвлөрөлтийг нь сайжруулах гээд үзэж байна. Нөгөө талаар их тайван, бүтээлч хүүхэд. Сургууль нь хүүд маань тохирохгүй байгаам шиг санагдаад. Яавал дээр бол гээд бодоостой. Охин бол сэргэлэн, час хийсэн. Чихэрт маш их дуртай, хоол голно. Тас хориод байж болохгүй, амттай хэрнээ биед нь сайн хүнсээр орлуулах, өөрт нь чихэр ихэдвэл ямар хор уршигтайг ойлгуулах гээл мэрийгээстэй. Хагас бүтэнсайнд нэгийг нь фитнесс, нөгөөг нь гимнастикт зөөгөөд л ерөнхийдөө өдөр дуусах байдалтай. Гэр орны ажил бага сага хийлгэж сургах, цуг тоглох цаг гаргах, ном уншуулж дэлгэцээс хол байлгах гээд амжуулмаар ажил зөндөө. Энд нь анхаарахаар тэнд нь доголдоод, тал тал тийшээ самгардаад. Гэхдээ хүүхдүүд маань эрүүл өсөн торниж, жаргалтай инээд нь гэр дүүрэн цалгиж байхыг харах үед боломжийн сайн ээж байж чадаж байгаам бишүү гэсэн найдвар төрдөг дөө. Мэдээж аавыг нь яаж орлох билээ. Байнга аавыгаа ярьдаг байсан нь цөөрсөн. Бага охин аавыгаа илүү гүнзгий санаж үгүйлдэг бололтой байдаг. 

Ажилтан

Өөртөө илүү итгэлтэй болоод байгаа нь насных уу, эсвэл дэргэд байсан дэмий хүний нөлөө арилсных уу мэдэхгүй. Би чадахгүй дээ, миний буруу байх дөө гэх хойшоо сууж доошоо малтах хандлага арилаад ур чадвар, инстинкт, потенциалдаа итгэдэг, тэр хэмжээгээрээ хүмүүстэй харилцахдаа нээлттэй, чөлөөтэй, бас тайван болсон. 2 жилийн турш сайн дурын ажил хийж, энэ сард дуусна. Олон нийтийн зөндөө үйл ажиллагаа ЗБ хийв, нэг талаар туршлага хуримтлуулав, нөгөө талаар би чаддаг юм байна гэдгээ нээж авлаа. Өөрийн үнэлгээ дээшлээд байгаа.

Эмэгтэй хүн

Жаргалгүй гэрлэлтэнд гацсан байсан эмэгтэй, ганцаараа болоод нөхөн сэргэлт явагдаад байгаам шигээ. Одоо л жинхэнэ эмэгтэй хүн гэдгээ бүрэн мэдэрч амьдарч байх шиг. Дандаа өөрийгөө голдог байсан охин, үргэлж өөрийгөө хойш тавьж бусдыг түрүүлж боддог байсан залуу бүсгүй, ахуй амьдралын ачаандаа түүртээд өөрийгөө мартаж царай алдсан эмэгтэй. Хожуухан боловч одоо л жинхэнэ хүссэн зүйлсээ хийж, өөрийнхөө төлөө шийдэж, өөрийнхөө төлөө зүтгэж, өөртөө үнэнч амьдарч эхэлсэндээ талархаж байна. Амархан сонголт биш юм байна лээ, үүрсэн ачаа их хэвээр, эргэн тойрныхны сонжсон гайхсан хандлага, өмнөх өдрүүдээс үлдсэн шарх, цаг хугацааны эрхээр хувирч өөрчлөгдөж байгаа бие, оюун санаа. Ядрал, цөхрөл, гомдол шаналал бүгд л байгаа. Гэхдээ өмнө нь хүнд тааруулж зохицож өөрийгөө жижигрүүлж, багтааж амьдардаг байснаас өөрийнхөө хүслээр амьдрах хамаагүй сайхан ёоом. 

Бусад

За энд бичигдээгүй эгч, охин, найз, гэрийн цэвэрлэгч нтр гэсэн үүрэг хариуцлага ер нь нилээд орхигдсон тал байгаа. 

• 2 дүүтэйгээ холбоотой, гэхдээ учиргүй амьдралд нь оролцож өөрийгөө ч тэднийгээ ч хүндрүүлэхгүй гэсэн зарчимтай болсон. 
• Ээж аав хоёр маань "биеэ даасан" сүрхий хүмүүс дээ. Нэг нь бэлэвсэрч хоцорсон, нөгөө нь нөхөргүй шахам, гуравдах нь хаа хол дэлхийн нөгөө бөөрөнд амьдрах гурван охиндоо их санаа зовдог байх. Ээж сурсан зангаараа үе үе зааварлах гээд ороод ирнээ, тэгэнгүүт хамгаалалтын байрлал аваад ээж минь таны амьдрал таныхаар миний амьдрал минийхээр, бусдаараа бууз хуушуур байя тэхүү гээд ил далд утгатай хэлчихээр ойлгоод байх шиг байдын. 
• Найзууд гээд олон хүн байгаагүй, үлдсэн цөөхөнтэйгээ уулзаж учрах завгүй. Найз учраас ингэх тэгэх ёстой гэж хүчлэх, өөрийгөө албадах дургүй болж. Үнэхээр цаанаасаа ундарсан сэтгэлээ бол тултал цацаад, тийм сэтгэл мэдрэгдэхгүй бол үгүй гэж хэлэхдээ санаа зовоод өөрийгөө зэмлээд байхгүй болсон. 
• Гэр цэвэрлэх асуудлаа шийдчүүл амьдрал ер нь жигдрэх юмандаа. Асуудалгүй амьдрал гэж байхгүй гэж өөрийгөө тайвшруулаал :)

Хүчирхэг, дайчин...

 

Миний амьдралын түүх, тулгарч буй асуудалтай 80-90% таарсан санагдаад хэрэг болгон орчуулав. 

https://www.facebook.com/share/p/1V8Amqk55h/

Гэр бүл дотроо эцэг хүний үүрэг роль бодит биш, аав нь үзэгдэдгүй, сонсогдодгүй, эрх мэдэлгүй нөхцөл байдлыг харж мэдэрч өссөн эмэгтэйн дотор гүн гүнзгий шарх байдаг. Аавынх нь сэтгэл санаа болоод эрч хүчний орон зай дутмаг байсан охинд эрэгтэй хүн бол сул дорой, найдваргүй эсвэл осолтой хүмүүс гэсэн ойлголттой өсдөг. 

 

Аав нь гэр бүлийнхээ төлөө тэмцдэггүй, эсвэл хайр энэрэл, хүч чадлаараа гэр бүлээ удирдан залдаггүй байсан бол, охин нь эр хүний нөмөр нөөлөг, түшиг тулгуур, аюулгүй тав тухтай байдлыг мэдрэхгүй өсдөг. Үүнээс болж охин дотроо чимээгүйхэн зөрчилдөөнтэй амьдардаг. Далд ухамсартаа охин өөрөө өөрийгөө хамгаалах, өөрийн хэрэгцээгээ хангах, өөрийгөө залж удирдах ёстой гэж ойлгодог, яагаад гэвэл эр хүн тэгж чадаагүй учраас.

Охин том болоод аав шигээ хүнийг хайж олно. Идэвхгүй, шийдвэргүй, сэтгэл зүрхээрээ холбогдох чадваргүй, эсвэл зүгээр чимээгүйхэн бусдад бүхнээ даатгасан эрчүүд. Эдгээр эрчүүд удирдаж манлайлахгүй, хамгаалахгүй, орон зайгаа хадгалахгүй. Өөрийн мэдэлгүйгээр охин хамгаалагч, шийдвэр гаргагч, гэр бүлээ тэжээгч болж хувирдаг. Охин амьд үлдэхийн тулд эрэгтэйлэг болно. Гэвч энэ бол хүчтэй байдал биш, энэ бол сэтгэлийн шарх.

Үүрэг хариуцлагыг өөртөө авах нь эхэндээ хүчирхэгжих шат мэт санагдах боловч, цагийн уртад, охин/бүсгүй дэндүү их цуцаж ядарна. Яагаад гэвэл сэтгэл зүрх нь амрахыг, найдаж итгэхийг, зөөлөн байхыг хүсч байгаа - гэвч яаж гэдгээ мэдэхгүй. Үүрсэн ачаагаа мөрөн дээрээсээ буулгаж болохгүйм шиг санагдана, өөрөө бүхнийг хариуцаж, бүхнийг зохицуулсаар ирсэн болохоор...

Бүсгүй ажил төрөлдөө гялалзаж, гэр бүлээ асран халамжилж, хүчирхэг бие даасан хүн болсон, гэвч түүний дотор тусламж хэрэгтэй эцэж туйлдсан бяцхан охин бий. Эр хүнд итгэж найдаж, хамгаалуулах, аюулгүй мэдрэмж авахыг хүсч байгаа, гэвч тийм эр хүн бий гэдэгт бүсгүй итгэж чадахгүй. 

Энэ дотоод зөрчил нь харилцааны динамик, тэнцвэртэй байдлыг алдагдуулна. Сэтгэл санааны таталцал, эрэгтэйлэг ба эмэгтэйлэг энергийн гэгээн зохицол гэж алга. Хосын харилцаанд эмэгтэй нь эх хүний, зохицуулагчийн үүрэг гүйцэтгэж, эрэгтэй нь идэвхгүй оролцогч болж хувирна. Тэд хоёулаа сэтгэл дундуур, бие биедээ үнэлэгдээгүй мэдрэмжтэй. 

Эмэгтэйн эрэгтэйлэг байдлаар бүтсэн цамхаг түүний хувьд шорон болж хувирна. Тэр уйлахгүй, тэр тусламж хүсэхгүй. Тэр хайр энэрэлд сэтгэл нь зөөлрөхгүй. Яагаад гэвэл эмэгтэй өөрөө л чанга, хүчирхэг байхгүй бол түүний амьдрал нуран унах байх гэж айдаг, яг л бага байхдаа харж өссөнөөр.

Эцгээс үүдэлтэй сэтгэлийн шархыг эдгээх нь маш чухал. Эцгийг нь буруутгах биш, эмэгтэйн үүрч яваа хүнд ачааг ойлгох. Түүнд дутуу бүхний төлөө гашуудах. Гэрт орж эм, гадаа гарч эр болох ёстой гэх бодлоос нь чөлөөлөх. 

Би бүхнийг ганцаараа болгохоос залхаж байна гэдгээ хүлээн зөвшөөрөх. Би эмзэг, хүчгүй байлаа гээд айж түгшихгүй байх. Өөрийн болоод бусдын доторх эрүүл зөв эрэгтэйлэг энергид итгэж эхлэх. Эндээс л эдгэрэл эхэлнэ.

Ингэж байж жинхэнэ эрэгтэйлэг эр хүнтэй учирна. Агшиж жижгэрдэггүй эр хүн. Эмэгтэйн зүрх сэтгэлийг хүндэтгэж хайрлах эр хүн. Захиран тушааж биш зориулан хайрлаж удирдан залах эр хүн.  Ингэж байж эмэгтэй өөрийн амар амгаланг олно. 

Манай аав залхуу, сул дорой эр хүн байгаагүй. Гэр бүлийнхээ төлөө цуцалтгүй ажилладаг, дуртай ажлаасаа татгалзаж золиос гаргаж байсан. Гэхдээ гэр бүл дотор хүчний тэнцвэргүй байдал байсан, ээж бүхнийг гартаа авсан, бүхнийг шийддэг, аав их дотогшоо, эрүүл үедээ бараг үг дуугардаггүй байлаа. Уусан үедээ л өөрийн хэлэх гэснээ цутган гаргадаг байсын болуу даа. Ээж уур нь хүрэхээрээ "аавыгаа дуурайсан дотуур тамиртай", "эдний талын эмэгтэйчүүд ажилгүй, анхиагүй, чи яг тийм", "эмэгтэй дүү нар нь эрэгтэй хүнд тоогддоггүй, чи бас тэгэх вий дээ" гэх мэтчилэн аавыгаа дуурайх бол муу, аавын талын генийг авсан бол муу юм гэсэн утгатай үг их хэлдэг байсан. Би ч айлын том охин болохоор ер нь бүх юм аав талдаа. Тэгсэн хэрнээ "40 гараад л намайг дуурайгаад таргална даа" гэж их хэлдэг байсан. Би албаар зөрж, таргалахгүйг хичээдэг нь ээжийн үгийг худлаа гэдгийг батлах гэсэн дуугүй тэмцэл шахуу. 

Товчхондоо, гэр бүлийн динамик ээж рүү нилээд хэлтийсэн, энэ бүхнийг мэдэрч өссөн би, хүмүүсээс дандаа хүчирхэг, дайчин гэсэн үг сонсдог эмэгтэй болсон. Уг нь хүссэндээ ийм болоогүй, ийм болох амбицтай ч байгаагүй. Зүгээр л тулгарсан асуудал бүрийг шүүрч аваад шийддэг байсны л үр дүн. Би нөхөртөө бүрэн итгэл найдвар хүлээлгээгүй, чадахгүй байх гэж боддог байсан, нөхрийн зүгээс биеэ дайчлаагүй, миний ард нуугдах хандлагатай, би хүлээж ядаад өөрөө шийдээд, хариуцаад, үүрээд явчдаг байсны аль нь дийлэнх юм бол мэдэхгүй. Гэхдээ ээж шигээ токсик байхгүйг үргэлж хичээдэг байсан уг нь. Санаснаар болсонгүй, нөхөр архинд автаж, би ядарч цуцаж. 

Юунаас болсноо мэдлээ гээд бүх юм гэнэт сайн сайхан болохгүй ч, яагаад гэдгийн хариулт бас нэг дэвшил байх даа. Одоо цаашдаа яаж аз жаргалтай эмэгтэй болох, үр хүүхэддээ энэ байдлыг өвлүүлэхгүйн тулд яах ёстойгоо бодох хэрэгтэй байна даа. 

Өөрийгөө хайрлах нь

 Таг байж байснаа, өдөрт 2 пост оруулж цоорох юм биш байгаа?

Драфтанд мөнхөрч магадгүй ч гэсэн эхлүүлээдхий.

Өөрийгөө хайрлах тухай бүгд ярьдаг, бусдаас хайр хүлээх биш, өөрөөрөө сэтгэл хангалуун, дүүрэн байх тухай. ОК, тэгээд яаж өөрийгөө хайрлах юм? Энд хайрын 5 хэл гэсэн ойлголт гарч ирнэ.

1. Утга учиртай цагийг цуг өнгөрөөх

2. Бэлэг сэлт өгөх

3. Магтаал, урамшуулал хэлэх

4. Халамж анхаарал үзүүлэх, туслах, дэмжих

5. Бие махбодийн холбоо, үнсэлцэх, тэврэлдэх, илж таалах, секс гэх мэт

Хүн бүр эдгээрт дуртай нь ойлгомжтой, гэхдээ, зарим нь үнэмлэхүй илүү, зарим нь харьцангуй бага байдгийм шиг бган. Өөрийнхөө хайрын хэлийг олж авах, мэддэг байх чухал, тэгж байж тэр хэлээрээ өөрийгөө хайрлана шүү дээ. Яаж мэдэх вэ? Бусад хүний чамд зориулж хийсэн үйлдэл, хэлсэн үг, хандлага зэрэгт алинд нь чи хамгийн их уярч, баярлаж, сэтгэл хөдөлж байсан бэ, алинаас нь болоод чи түүнд улам их татагдаж байсан бэ? гэдгийг ажиглах ёстойн байна. Мөн эсрэгээрээ, дотны хүнээсээ юуг хүлээгээд, тэр нь биелэхгүй байснаас болж гомдож, уурлаж байснаа бас бодох. 

Миний хувьд 

1. Надтай цуг цагийг өнгөрөөхөд хамгийн ихээр баярладаг. Шинэ мэдрэмжүүдийг цуг мэдэрч, хуваалцаж, хамт инээж, хамт ядарч, хамт нэгэн зорилгын төлөө зүтгэх миний хувьд хамгийн их утга учиртай, чухал зүйл. Цаг хугацаа гэдэг хязгаартай, эргэж олдохгүй үнэт баялаг, үүнийгээ надтай цуг өнгөрөөж, надад зориулж байна гэдэг бол дээд зэргийн тансаг бэлэг, юугаар ч орлууламгүй хайр хүндлэл гэж бодогдоод байдын. Гэхдээ зүгээр нэг бие нь цуг байх биш, оюун санааны хувьд present байхыг хэлээд байгаашдээ. Бие нь хол байлаа ч надтай холбоотой байдаг, ярьдаг, бичдэг, миний хэлснийг санадаг, надад амласнаа биелүүлдэг гэх мэтийг бас энд хамааруулж болно. 

2. Бэлэг сэлт авахдаа сайнгүй, өртэй санагдаад байдаг. Харин өөрөө өгөх, хүнийг баярлуулах дуртай. Баярласан, хайрласан сэтгэлээ, анхаарал халамжаа хүнд ямар нэг зүйл өгч илэрхийлдэг.

3. Магтаал сонсохоороо төдийлөн итгэдэггүй. Ялангуяа гадаад төрхийн талаар. Өөрийнхөө гадаад төрхөнд итгэлгүй. Бусдын сайн талыг түрүүлж хардаг, гэхдээ дотроо бодоод л өнгөрдөг байсан, одоо шууд хэлээд магтаад явахыг боддог. 

4. Нээх халамжилж чаддаггүй байх. Намайг халамжлахад ч бас тийм дуртай биш. Тэхээр энэ бол миний хэл биш. Гэхдээ чадлаараа хичээдэг ээ. Цаанаасаа тусалмаар, дэмжмээр санагдсан хүндээ тултал тусалдаг. Өөрөө болохоор хүнээр туслуулах дургүй.

5. Сексээс илүү үнсэлцэх. Хөтлөлцөх, тэврүүлэх. 

Ингээд дүгнээд бодохоор миний хайрын хэл бол "цагийг цуг өнгөрөөх" юм байна. Өөрийгөө энэ хэлээр хайрлана гэхээр, цаг заваа өөртөө зориулах, юу хүссэнээ хийх, ганцаараа байхдаа өөрийгөө сонсох, ойлгох, өөртөө зөөлөн хандах гэх мэт юм болуу? Дандаа завгүй байдаг хэрнээ жоохон цаг гарангуут тэрийгээ өөр хэн нэгэнд зориулах гээд төлөвлөөд, хэн нэгэнд зориулж чадахгүй бол гэмшээд байдгаа анзаарсан. Уг нь нэг үеэ бодвол дасгал хийх, хэлээ давтах гэх мэт цагийг яаж ийгээд гаргаал байгаан. Тэхдээ тэр цагийг гаргахын тулд бусад ажлаа амжуулах гэж биеэ улам ядраадаг тал бий. 

Бусад хэлээр бас өөрийгөө хайрлая л даа. Өөртөө бэлэг өгч, өөрийгөө магтаж (хэдий инээдтэй, cringe санагдаад байгаа ч гсн), өөрийгөө бөөцийлж, өөртэйгээ үнсэлцэж???? хахаха за 5 дах хэл бол заавал өөр хүн хэрэгтэйн байна. Хүүхдүүдтэйгээ хангалттай тэврэлдэж эрхэлдэг л дээ. 

Өөр хүнийг (романтик хос) хайрлах гэж, түүнд зориулах гэж хүсдэг бүхнээ л өөртөө зориулаад байх ёстой байж магадгүй. Тэр хүнд зориулсан бүхэн эргээд надад ирнэ гэж андуурч эндүүрч явснаа цэглээд, зүгээр л өөртөө яг тийм хүн нь байя. Ухаантай шүү (хаха ингээд эхлэх нь зөв биздээ)